Powrót

Insights

Jan 13, 2020

Fundusz venture capital krok po kroku – definicja, wady i zalety, jak działa VC.

Zanim pozyskasz pieniądze z funduszu venture capital, warto, byś dowiedział się, jak taki fundusz działa od środka. Rozumiejąc motywacje i cele potencjalnych inwestorów łatwiej przyjdzie ci przewidzieć ich zachowania i kolejne ruchy. Dzięki temu stwierdzisz, czy partnerstwo z VC jest dla ciebie.

Z niniejszego artykułu dowiesz się:

  • czym jest fundusz venture capital?
  • jak naprawdę działa fundusz venture capital?
  • czy fundusz VC inwestuje wyłącznie w startupy technologiczne?
  • venture capital czy kredyt w banku? Na co się zdecydować?
  • struktura funduszu venture capital: kim są General i Limited Partners?
  • jak zarabia fundusz VC?

 

Jak działa fundusz venture capital?

Ustalmy jedno:

Fundusz venture capital to nie trzech bogatych gości, którzy angażują swój prywatny majątek w startupy! W ten sposób działają aniołowie biznesu. Jednak nie są to przypadkowi bogaci goście, ale raczej doświadczeni przedsiębiorcy, którzy angażują swoje ciężko zarobione pieniądze w projekty z potencjałem. I to łączy aniołów biznesu z funduszami venture capital. Nic więcej. Zatem…

vc to nie trzech gości z kasą a firma

Czym jest fundusz venture capital?

Firmą. Pod wieloma względami taką samą, jak firma, którą prowadzisz lub, którą prowadzi twój znajomy. Fundusz venture capital, podobnie jak startup, musi rozwiązywać problemy, pozyskiwać i obsługiwać klientów, zarządzać pracownikami oraz dogadywać się ze wspólnikami.

Pierwsza różnica między startupem a VC polega na czasie, w którym oba podmioty zaczynają generować przychody i zyski. W przypadku funduszu venture capital zyski często są oddalone w czasie. Dlatego trudno ocenić skuteczności funduszu VC w pierwszych kilku latach działania.

praca inwerstora pomiędzy startupów i inwestorów

Druga różnica polega na tym CZYJE problemy rozwiązuje fundusz venture capital. A mowa o dwóch grupach odbiorców:

  • Pierwsza grupa to startupy, czyli młode firmy, które potrzebują środków na rozwój, a nie pozyskują ich z innych, tradycyjnych źródeł.
  • Druga grupa to prywatni i instytucjonalni inwestorzy, którzy chcą pomnożyć kapitał.

Jak fundusz venture capital rozwiązuje problemy dwóch wspomnianych grup?

Łącząc ich interesy. Od prywatnych i instytucjonalnych inwestorów zbiera pieniądze, które inwestuje w rozwój innowacyjnych projektów. Następnie wspiera te firmy i prowadzi do sprzedaży. To głównie pieniądze wspomnianych inwestorów prywatnych i instytucjonalnych (Limited Partners) zasilają kasę funduszu. Niemniej partnerzy zarządzający (General Partners) także wkładają do puli własne środki, zwykle to 2-5% funduszu.

czy VC inwestyją tylko w technologie

Mit: Fundusze venture capital inwestują tylko w technologie.

Rozprawmy się z pewnym mitem.

Większość ludzi sądzi, że fundusze venture capital finansują działanie wyłącznie startupów technologicznych. I po części to prawda. Bo przecież na ich pieniądzach urośli dzisiejsi giganci technologiczni. Facebook, Cisco, Amazon, Apple, Google, Netflix, Twitter czy Intel to tylko przykłady.
Warto jednak wspomnieć, że finansowanie we wczesnych fazach rozwoju otrzymały również firmy spoza branży technologicznej. Na arenie międzynarodowej to między innymi Dollar Shave Club, Staples, Home Depot i Starbucks.

Niektóre fundusze VC trafnie zauważają, że innowacje i skala biznesu nie są jedynie domeną firm technologicznych. Natomiast firmy technologiczne lub ogółem firmy nie zawsze szukają finansowania wśród VC. Na rynku istnieją bowiem inne podmioty angażujące się finansowo w rozwój projektów. Mowa chociażby o bankach.

I tutaj rodzi się kolejne pytanie:

Venture capital czy kredyt w banku?

Banki oferują swoim klientom rozmaite instrumenty finansowe, w tym pożyczki dla małych i średnich firm. Oczywiście ich chęć do finansowania startupów zależy od cykli koniunkturalnych i wewnętrznej strategii banku. Trzeba więc mieć na uwadze, że nie zawsze będą skłonne pompować gotówkę w startupy.

Załóżmy jednak, że sytuacja na rynku sprzyja. Banki są w dobrych nastrojach do pożyczania pieniędzy przedsiębiorcom z sektora MŚP. Postanawiasz: będę ubiegać się o kredyt! O czym wówczas musisz pamiętać? O tym, że pożyczka bankowa nie jest częścią kapitału twojej firmy. Dlatego prędzej czy później będziesz musiał zwrócić pożyczony kapitał wraz z odsetkami.

I nie ma w tym nic złego – pod warunkiem, że wygenerujesz w krótkim czasie pozytywne przepływy gotówkowe. Inaczej, kredyt w banku może nie być dla ciebie.

Inwestycje w formie kapitałowej (equity) nie posiadają wspomnianych ograniczeń.

Biorąc pieniądze od funduszu venture capital, nie dostajesz informacji o ściśle zdefiniowanym terminie, w którym musi zwrócić kapitał inwestorom. Działa to w inny sposób. Firma, która generuje dodatnie przepływy gotówki, może zwrócić zainwestowane środki w formie dywidendy lub skupu udziałów celem umorzenia. Może, ale nie ma obowiązku tego zrobić, o ile umowa inwestycyjna nie stanowi inaczej.

Struktura funduszu venture capital

Fundusze venture capital tworzą Limited Partners (LPs) i General Partners (GPs).

Kim oni są? W skrócie:

  • Limited Partners to inwestorzy,
  • General Partners natomiast to partnerzy zarządzający funduszem.

Człon “Limited” w tradycyjnym ujęciu venture capital bierze się z faktu, że Limited Partners rzeczywiście mają ograniczony (ang. limited) wpływ na sprawy funduszu. LPs przede wszystkich nie decydują o wejściu i wyjściu z inwestycji – zakładając, że fundusz trzyma się obranej strategii inwestycyjnej.

Na pozór to ograniczenie może sugerować, że Limited Partners są na gorszej pozycji niż General Partners. W rzeczywistości to niesie ze sobą pewną korzyść. Mianowicie chodzi o to, że LPs cieszą się ograniczoną odpowiedzialnością za inwestycje, które idą nie tak, jak wszyscy się spodziewali. Chronią ich struktura funduszu i zarządzający funduszem venture capital.

Dzieje się tak dlatego, że Limited Partners nie zajmują się wyszukiwanie startupów, prowadzeniem inwestycji i budowaniem wartości. Inwestują kapitał. Za całą resztę odpowiadają General Partners, czyli profesjonalny zespół, któremu LPs powierzyli swoje środki i oddali moc decyzyjną. Co za tym idzie? GPs posiadają doświadczenie i wiedzę o inwestowaniu, bo poświęcają temu 100% swojego zawodowego czasu. Za to pobierają wynagrodzenie.

Przyjrzyjmy się dokładniej, kim są i czym się zajmują GPs i LPs?

General Partners vs Limited Partners

General partners

General Partners to najczęściej właściciele/partnerzy zarządzający funduszem venture capital. Podobnie jak Limited Partners inwestują w fundusz swoje środki. Jednocześnie ich główne zadanie polega na pozyskiwaniu kapitału na inwestycje oraz na przeprowadzaniu wejść i wyjść z inwestycji.
Na barkach General Partners spoczywa jednak znacznie więcej obowiązków, na przykład:

  • Wyszukiwanie leadów.

    W przypadku funduszy venture capital leadami są startupy, w które potencjalnie warto zainwestować. Zadaniem GPs jest ich wyszukanie.

  • Analiza potencjalnej inwestycji

    W tym przegląd pitch decków, raportów i metryk. Pitch deck to krótka, około 11-slajdowa prezentacja, która ma przekonać inwestora, że warto zainwestować kapitał w startup, którego prezentacja dotyczy.

  • Kontakt ze startupami

    Po wyłowieniu perełek GPs kontaktują się z dobrze zapowiadającymi się startupami. Przeprowadzą rozmowy z ich właścicielami na temat potencjalnej inwestycji i planów na wykorzystanie zainwestowanych środków.

  • Przygotowanie się do inwestycji

    Zadaniem GPs jest także oszacowanie ryzyka i szans danej inwestycji. Przeprowadzają zatem due diligence wybranych spółek, uczestniczą w komitetach inwestycyjnych i finalnie przygotowują umowy inwestycyjne.

  • Wsparcie merytoryczne startupu

    Na przeprowadzeniu inwestycji nie kończy się praca GPs. Jeśli fundusz VC oferuje spółkom portfelowym smart money, wówczas wspiera ich właścicieli nie tylko finansowo; też dzieli się swoim doświadczeniem oraz przekazuje biznesowe kontakty; pomaga w pozyskiwaniu talentów czy wspiera w walidacji lub dystrybucji produktu.

Obowiązki General partner w Venture Capital

Dlatego od doświadczenia General Partners zależy poziom wsparcia i jakość relacji ze startupem. Istotne, aby GPs mieli różnorodne doświadczenie, między innymi:

  • przedsiębiorcze – przedsiębiorcy najlepiej rozumieją przedsiębiorców i dzięki temu są w stanie ich wspierać,
  • operacyjne – managerowie, którzy z sukcesem prowadzili większe firmy są w stanie wiele wnieść do spółek na wczesnym etapie rozwoju,
  • M&A (fuzje i przejęcia) – bardzo się przydaje, szczególnie gdy trzeba wesprzeć właścicieli firm przy kolejnych rundach finansowania czy sprzedaży firmy,
  • technologiczne – większość firmy jednak w mniejszym lub większym stopniu dotyka technologii, w branżach, w których fundusz venture capital prowadzi inwestycje.

 

Limited partners

Rola Limited Partners w funduszu venture capital różni się od roli, jaką pełnią w nim General Partners. Limited Partners są inwestorami. To z ich środków dokonywane są inwestycje oraz pokrywana jest opłata za zarządzanie funduszem.

Ale kim właściwie są Limited Partners? Na różnych rynkach różnie bywa. W Polsce LPs w funduszach venture capital to:

  • prywatni inwestorzy, którzy posiadają spory majątek. Najczęściej przedsiębiorcy, którzy stworzyli własne firmy lub ludzie zarządzający dużymi korporacjami.
  • korporacje oraz małe i średnie firmy, na przykład software house’y, które poszukują sposobów na pomnożenie firmowego kapitału.
  • instytucje krajowe, które prowadzą rządowe programu rozwoju gospodarki. Na przykład Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) i Polski Fundusz Rozwoju (PFR).
  • instytucje unijne, takie Europejski Fundusz Inwestycyjny (EIF) czy Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBRD)

Obowiązki Limited Partners w Venture Capital

Coraz częściej rola LPs wykracza poza tradycyjne rozumienie ich jako inwestorów. LPs są bardziej aktywni w mniejszych funduszach typu seed, które oferują smart money. Oni jednocześnie wspierają GPs w wyszukiwaniu okazji inwestycyjnych, a także w budowie wartości portfela.

Jak zarabia fundusz venture capital

Skoro wiesz już, jak przedstawia się struktura funduszu venture capital, warto, byś dowiedział się, jak taki fundusz zarabia. To może być dla ciebie ważna informacja. Rozumiejąc motywację VC, zrozumiesz również zachowania inwestorów i ich wpływ na twój startup.

U podstaw ekonomiki VC leżą dwa źródła:

  • opłata za zarządzanie (management fee)

  • oraz carried interest, czyli udział w zysku.

Opłata za zarządzanie (management fee)

Gdy fundusz venture capital zbierze 100 milionów złotych od Limited Partners, to zainwestuje w startupy jedynie część tej kwoty. Część wyda na opłaty za zarządzanie funduszem. Jaka to cześć? Zwykle ok. 2% w skali roku. Informacja o skali roku jest kluczowa. Całkowity koszt opłat za zarządzanie przy 10 latach wyniesie 20%, czyli 20 milionów od 100 milionów.

Żebyś dobrze zrozumiał: fundusz VC, który zebrał 100 milionów złotych, zainwestuje 80 milionów złotych. Resztę przeznaczy na wynagrodzenia zespołu, koszty biura marketing, doradców itp. Co ważne, management fee liczy się zwykle od kapitału zadeklarowanego w funduszu, nie od rzeczywiście zainwestowanych środków. Zupełnie teoretycznie można sobie wyobrazić sytuację, w której fundusz nie zainwestował ani złotówki, a pobrał opłatę za zarządzanie w wysokości 2% od 100 milionów.

Brak inwestycji lub ich opóźnienie w trakcie trwania funduszu przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów powoduje obniżenie zwrotu z kapitału dla LP. Stąd wniosek (ważny dla startupów!): szczególnie na początku trwania funduszu VC jego zespół jest silnie zmotywowany do dokonywania inwestycji.

Carried interest

Świętym Graalem funduszy venture capital (szczególnie tych z sukcesami) jest tzw. carried interest, czyli udział w zysku funduszu. Udział ten wynosi standardowo 20-30%, a jego dystrybucja (czyli sposób wypłaty i rozliczenia) jest zwykle przedmiotem negocjacji pomiędzy General Partners a Limited Partners.

Żebyś zrozumiał, czym jest carried interest, posłużę się przykładem:
Załóżmy, że fundusz venture capital zebrał od Limited Partners 100 milionów złotych – tyle wynosi wartość (kapitalizacja) funduszu. Odejmując 20% opłaty za zarządzanie, efektywnie zainwestował 80 milionów złotych.

Jeśli wygenerował 3-krotny zwrot, czyli 240 milionów złotych (zainwestowane 80 milionów pomnożone przez 3), to zysk na funduszu stanowi 140 milionów (240 milionów pomniejszone o koszty inwestycji wynoszące 80 milionów i koszty opłaty za zarządzanie 20 milionów).

Uwzględniając zatem carried interest na poziomie 20%, do Limited Partners nie wróci całe 240 milionów złotych tylko 212 milionów. Ta różnica to 28 milionów (20% liczone od kwoty zysku 140 m). Stanowi to właśnie udział w zysku, czyli Święty Graal VC.

Trzeba wspomnieć, że wygenerowanie carried interest zdarza się tylko najlepszym funduszom i takie zespoły zwykle powołują kolejne, jeszcze większe fundusze.
Tak zarabia się w funduszu venture capital.

Fundusz venture capital. Co warto zapamiętać?

Mam nadzieję, że po lekturze tego artykułu wiesz już, czym jest fundusz venture capital. Może teraz będzie ci łatwiej zebrać kapitał, potrzebny na rozwój startupu.

Na koniec zebrałem najważniejsze informacje, które warto zapamiętać:

  1. Fundusz venture capital to firma, które inwestuje środki zebrane od Limited Partners.
  2. Limited Partners to prywatni i instytucjonalni inwestorzy.
  3. Funduszem VC zarządzają General Partners.
  4. Fundusz venture capital działa na ogół przez 10 lat.
  5. Przez pierwsze 2 lata jest najbardziej aktywny inwestycyjnie.
  6. Finansowanie venture capital działa inaczej niż kredyt w banku.
  7. Przede wszystkim nie masz terminu spłaty zobowiązania i odsetek.
  8. Im dojrzalszy startup, tym większe pieniądze pozyskuje od VC.
  9. Fundusz venture capital zarabia poprzez carried interest i opłaty za zarządzenie.

 

 

Maciej Balsewicz

Co-founder & Managing Partner at bValue VC

Jeśli szukasz finansowania VC odwiedź naszą stronę bvalue.vc oraz napisz do mnie bezpośrednio na m.balsewicz@bvalue.vc. Inwestujemy od 250k eur do 1m eur głównie w SaaS i marketplace z potencjałem globalnym.